κ. Υπουργοί,

κυρίες και κύριοι Βουλευτές,

αξιότιμο επιστημονικό προσωπικό του ΕΛΙΝΥΑΕ,

Το κόστος, για την οικονομία της ΕΕ, των ατυχημάτων και των ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία υπερβαίνει το 3,3% του ΑΕΠ ετησίως (περίπου 460 δισ. ευρώ). Έχει αποδειχθεί ότι η ύπαρξη, επικαιροποίηση και εφαρμογή της νομοθεσίας για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία μειώνει τις δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης και τις άλλες κοινωνικές επιβαρύνσεις εις βάρος εργαζομένων, οικονομίας και κοινωνίας. (Ανακοίνωση ευρωπαϊκής επιτροπής, 28-06-2021, COM(2021) 323)

Σε αυτό το πλαίσιο, η γνωμοδότηση της αρμόδιας επιτροπής για περικοπή και κατάργηση του ανθυγιεινού επιδόματος θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κόστος για την οικονομία. Έχει καταστεί σαφές μέσα από μελέτες ότι η απώλεια εισοδήματος (μισθός, επίδομα) θα εκθέσει τους εργαζομένους σε περισσότερους κινδύνους και βλαπτικούς παράγοντες για την Υγεία και την Ασφάλεια στους χώρους εργασίας. Θα επιδεινώσει προς το χειρότερο το βιοτικό τους επίπεδο, επιβαρύνοντας τις συνθήκες εργασίας μέσα από επιπλέον βλαπτικούς ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα την αύξηση ωρών απουσίας, εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών. Ως εκ του άνωθεν, η γνωμοδότηση της επιτροπής για περικοπή ή κατάργηση του ανθυγιεινού επιδόματος, αφενός θα μειώσει την αποδοτικότητα και την παραγωγικότητα, αφετέρου θα επιβαρύνει το κόστος της οικονομίας με επιπλέον δαπάνες υγειονομικής, ασφαλιστικής περίθαλψης και αποκατάστασης.

Για το λόγο αυτό, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ορίζει την Υγεία ως «κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας». Έτσι, η έννοια της υγείας, δεν αποδίδεται μόνο από την ιατρική, αλλά και από άλλους παράγοντες όπως είναι το περιβάλλον, η οικονομία, η εργασία κ.α.

Οι υγιεινές και ασφαλείς συνθήκες εργασίας είναι προϋπόθεση για ένα υγιές και παραγωγικό εργατικό δυναμικό, αφού η προστασία του από κινδύνους που απειλούν την υγεία και την ασφάλειά του στην εργασία συνιστά καθοριστικό στοιχείο για την επίτευξη αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας σε διαρκή βάση. Σε όλους τους εργασιακούς χώρους οι εργαζόμενοι εκτίθενται στον επαγγελματικό κίνδυνο, σε μια σειρά από βλαπτικούς παράγοντες και επικίνδυνες καταστάσεις. Αυτά όλα επιφέρουν σοβαρή φθορά στη σωματική και ψυχική τους υγεία, προκαλούν επαγγελματικές ασθένειες, ακόμα και εργατικά ατυχήματα (θανατηφόρα και μη).

Οι εργαζόμενοι στους ΟΤΑ βρίσκονται σε ολοένα και πιο δυσμενή κατάσταση. Η έρευνα – μελέτη του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛΙΝΥΑΕ) έχει «φέρει στην επιφάνεια» στοιχεία για τους ΟΤΑ από το 2012 σχετικά με καταστάσεις που απειλούν την Υγεία και Ασφάλεια των Εργαζομένων (ΥΑΕ). Δυστυχώς, λόγω της συνεχιζόμενης κρατικής υποχρηματοδότησης και της υποστελέχωσης στους ΟΤΑ, οι καταστάσεις επικινδυνότητας σήμερα (2022) δεν έχουν αντιμετωπισθεί αλλά αντιθέτως έχουν επιδεινωθεί εκθετικά σε όλους τους χώρους εργασίας ανεξαρτήτως κλάδου και ειδικότητας.

Με αφορμή την αναδιάρθρωση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, η μελέτη – έρευνα ανέδειξε σοβαρότατες αλλαγές στην εργασιακή ζωή των εργαζομένων όπως: αλλαγή καθηκόντων, αλλαγή χώρου εργασίας, μείωση προσωπικού, αλλαγή ωραρίου, φόρτο εργασίας, κ.α. Η διαρκής συρρίκνωση του προσωπικού στους ΟΤΑ έχει ως κύριο αποτέλεσμα την εντατικοποίηση της εργασίας, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί επιδρά σε όλα σχεδόν τα επίπεδα της εργασίας, σε πολλούς ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, στην κοινωνική ζωή των εργαζομένων αλλά και στην ασφάλεια της εργασίας.

Σύμφωνα με αναφορές στην μελέτη – έρευνα (ΕΛΙΝΥΑΕ), η συρρίκνωση συνδέεται αφενός με μακρόχρονη απουσία λόγω ασθενείας κυρίως λόγω μυοσκελετικών προβλημάτων και τραυματισμών, προβλημάτων ψυχικής υγείας, μυοσκελετικών συμπτωμάτων και χαμηλής υποκειμενικής εκτίμησης του επιπέδου της υγείας, αφετέρου με την πρόωρη έξοδο από την εργασία λόγω ανικανότητας, συνταξιοδότησης και πρόωρου θανάτου από καρδιοαγγειακές παθήσεις. Επίσης, η συρρίκνωση έχει ως αποτέλεσμα την ραγδαία αύξηση των πηγών στρες, της επαγγελματικής εξουθένωσης και λοιπών απειλών για την ψυχική υγεία. Οι συνθήκες ΥΑΕ επιδεινώθηκαν όσο επιδεινώθηκε α) ο φόρτος εργασίας, β) ο ρυθμός εργασίας και γ) η αλλαγή καθηκόντων. Η εργασιακή πίεση, η κόπωση, το αυξημένο ψυχικό φορτίο και οι ελλείψεις σε Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ), φαίνεται ότι αποτελούν αιτίες εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών.

Τα στατιστικά στοιχεία του 2018 είναι αμείλικτα! 3.300 θανατηφόρα ατυχήματα και 3,1 εκ. μη θανατηφόρα στην Ε.Ε. των 27, ενώ 200.000 και πλέον εργαζόμενοι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο εξαιτίας των ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία (Ανακοίνωση ευρωπαϊκής επιτροπής, 28-06-2021, COM(2021) 323). Δυστυχώς τα στοιχεία στους ΟΤΑ είναι το ίδιο τραγικά. 38 θανατηφόρα ατυχήματα (07/2014 έως 01/2018) και 44 σοβαρά μη θανατηφόρα (09/2015 έως και 01/2018) σύμφωνα με την ΠΟΕ ΟΤΑ. Η καταγραφή τους συνεχίζει να είναι ακόμη ελλιπής και περιστασιακή.

Η πρόληψη των ατυχημάτων (θανατηφόρων και μη) και των επαγγελματικών ασθενειών που συνδέονται με την εργασία θα καταστεί εφικτή μόνο μέσω: i) της διεξοδικής καταγραφής και έρευνας των ατυχημάτων και των θανάτων στους χώρους εργασίας, ii) του εντοπισμού και αντιμετώπισης των αιτιών για τα εν λόγω ατυχήματα και θανάτους, iii) την ευαισθητοποίηση όλων των εμπλεκομένων στους πάση φύσεως κινδύνους για εργατικά ατυχήματα, τραυματισμούς και επαγγελματικές ασθένειες, iv) την ενίσχυση της επιβολής και εφαρμογής όλου του νομοθετικού πλαισίου για την Υγεία και Ασφάλεια της Εργασίας.

Η μελέτη του ΕΛΙΝΥΑΕ στους ΟΤΑ ανέδειξε ότι η εφαρμογή της νομοθεσίας για την ΥΑΕ, η απαίτηση για εκπόνηση γραπτής εκτίμησης των επαγγελματικών κινδύνων και ελέγχου για την υλοποίηση τεχνικών και οργανωτικών μέτρων σύμφωνα με τους κανονισμούς δεν έχει προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι:

• στην πλειοψηφία των ΟΤΑ δεν έχουν συγκροτηθεί οι θεσμοθετημένες Επιτροπές Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας, ενώ οι ελάχιστες που υπάρχουν, υπολειτουργούν λόγω μη συνεργασίας της εργοδοσίας στα θέματα ΥΑΕ!
• υπάρχει ακαταλληλότητα στις κτηριακές δομές, τη διαμόρφωση των χώρων και του εξοπλισμού εργασίας, εξαιτίας της μη τήρησης των πολεοδομικών – υγειονομικών κανονισμών και των ευρωπαϊκών οδηγιών για τον χώρο και τον εξοπλισμό εργασίας, περιορισμένου χώρου, ελλιπούς συντήρησης εγκαταστάσεων, απουσίας προστατευτικών έναντι πτώσεις και μέτρων προστασίας από πτώσεις υλικών, ακατάλληλου φωτισμού, κ.α.
• υποβαθμίζονται οι κίνδυνοι για την υγεία εξαιτίας της επαγγελματικής έκθεσης σε χημικούς (σκόνες, ίνες), σε φυσικούς (θόρυβος, δονήσεις, ποιότητα αέρα, θερμικό περιβάλλον) και βιολογικούς (γήρανση, βιολογικοί ρύποι, ηπατίτιδα) παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος.
• αγνοούνται πλήρως οι εγκάρσιοι ή εργονομικοί κίνδυνοι, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την αλληλεπίδραση της σχέσης εργαζομένου και οργάνωσης εργασίας στην οποία είναι ενταγμένος. Οι κίνδυνοι αυτοί μπορεί να οφείλονται: α) σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες (επαγγελματική ανασφάλεια, ηθική παρενόχληση, φόρτος και ρυθμός εργασίας), β) σε εργονομικούς φυσικούς και νοητικούς παράγοντες (μη εργονομικός σχεδιασμός της θέσης εργασίας σε γραφεία, χειρωνακτική διακίνηση βαριών φορτίων) και γ) σε αντίξοες συνθήκες εργασίας (εργασίες με ακατάλληλο εξοπλισμό, εργασίες σε αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες όπως είναι οι εργασίες των εξωτερικών συνεργείων).
• η σύνταξη της γραπτής εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου ως υποχρέωση της εργοδοσίας λειτουργεί στην πράξη μόνο ως μέσο αποθήκευσης τεχνικών πληροφοριών, ώστε τυπικά να απαλλαχτεί από ευθύνες – κυρώσεις για την μη υποβολή της, αποκλείοντας την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων στους όρους διαμόρφωσης του περιεχομένου της, τόσο στις φάσεις του ποιοτικού και ποσοτικού προσδιορισμού των κινδύνων του εργασιακού περιβάλλοντος, όσο και σε αυτές της πρόληψης και προαγωγής της ΥΑΕ.
• η τυπική ύπαρξη και η μεθοδολογία της γραπτής εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου βάση υποκειμενικών αντιλήψεων ούτε τεκμηριώνει ούτε εξασφαλίζει: α) την επιμελημένη και πλήρη καταγραφή των εργασιακών δραστηριοτήτων των υπό εξέταση χώρων ή θέσεων εργασίας, β) τον ποιοτικό προσδιορισμό των βλαπτικών παραγόντων στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι, γ) τον έλεγχο της εφαρμογής των τεχνικών και οργανωτικών κανόνων ΥΑΕ, τον ποσοτικό προσδιορισμό του επαγγελματικού κινδύνου και δ) την εφαρμογή προγράμματος παρέμβασης για την προστασία των εργαζομένων και την περιοδική επανεκτίμησή του.

Επίσης, οι συνεχείς οργανωτικές και χωροταξικές αλλαγές επιδρούν αρνητικά στην υγεία, στην ευεξία και στην κοινωνική ζωή του εργαζομένου στους ΟΤΑ. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε: την επέκταση των ιδιωτικοποιήσεων (outsourcing) στα αντικείμενα των δημοτικών υπηρεσιών, την πιθανή απώλεια θέσης εργασίας, τις «βλαπτικές μεταβολές» στην εργασία (μείωση προσωπικού, μείωση αποδοχών, παράλληλα καθήκοντα, αλλαγή αντικειμένου, μετακίνηση εργαζομένου, συναισθηματική εξουθένωση, ηθική παρενόχληση). Οι παράγοντες που σχετίζονται με αυτές μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την πρόκληση σειράς προβλημάτων όπως π.χ. καρδιοαγγειακά, προβλήματα στο γαστρεντερικό σύστημα, κατάθλιψη κ.α. Επίσης μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των εργατικών ατυχημάτων, εξαιτίας του στρες, της εντατικοποίησης εργασίας, της έλλειψης συντήρησης μηχανημάτων – εξοπλισμού – εγκαταστάσεων και σε ανεπαρκή μέτρα πρόληψης.

Ως εργαζόμενοι στους ΟΤΑ δεν μπορούμε να δεχτούμε περικοπές ανθυγιεινού επιδόματος, για κανένα κλάδο, για κανένα εργαζόμενο και ευρύτερα την μη εφαρμογή της νομοθεσίας για την Υγεία και Ασφάλεια των Εργαζομένων. Με βάση και τις καταγγελίες που έλαβε η Επιτροπή από εργαζόμενους στο δημόσιο τομέα επιβεβαιώνουν τις κακές εργασιακές συνθήκες που σχετίζονται με τους εν λόγω κινδύνους και το χαμηλό επίπεδο εφαρμογής της νομοθεσίας για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία.

Καλούμε και αιτούμαστε από τους αρμόδιους Υπουργούς και Βουλευτές, να απορρίψουν την γνωμοδότηση της επιτροπής για την περικοπή ή και κατάργηση του ανθυγιεινού επιδόματος και να εφαρμοστεί η νομοθεσία για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία σε κάθε χώρο και θέση εργασίας στο δημόσιο τομέα. Επιπλέον παράγοντες τεκμηρίωσης του αιτήματός μας κατά της γνωμοδότησης είναι και οι κάτωθι:

• δεν υπήρξε καμιά διαβούλευση ή συμμετοχή εργατικών φορέων στη διαμόρφωση της γνωμοδότησης. Αντιθέτως, 4 τακτικά μέλη από τα συνολικά 16 της επιτροπής είναι τοποθετημένα ως συνεργάτες (μετακλητός, σύμβουλος, κ.α.) του Υπουργού ή και του γραφείου του.
• αγνοήθηκε πλήρως η μελέτη – έρευνα του ΕΛΙΝΥΑΕ, ως του αρμόδιου επιστημονικού φορέα για την Υγείας και Ασφάλεια στην Εργασία με θέμα: α) «Κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης «Καλλικράτης» και κατευθύνσεις για την πρόληψή τους», β) «Μελέτη για την επίδραση της αναδιάρθρωσης «Καλλικράτης» στην υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση» και γ) «Η αναδιάρθρωση «Καλλικράτης»: Κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και κατευθύνσεις για την πρόληψή τους».
• παραβιάζεται συνεχώς η ευρωπαϊκή οδηγία πλαίσιο για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία (89/391/ΕΟΚ), καθώς επίσης και οι επιμέρους οδηγίες, όπως π.χ.: 89/654 (χώροι εργασίας), 89/655, 2009/107 (εξοπλισµός εργασίας), 89/656 (εξοπλισµός ατοµικής προστασίας), 90/269 (χειρωνακτική διακίνηση φορτίων) και 90/270 (εργασία σε εξοπλισµό µε οθόνη οπτικής απεικόνισης).
• «υπονομεύει» την ευρωπαϊκή επιτροπή που έχει ήδη κινήσει τη διαδικασία επί παραβάσει για προβλήματα στην εφαρμογή και την επιβολή της ελληνικής νομοθεσίας μεταφοράς της οδηγίας 89/391. (Ανακοίνωση Επιτροπής Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 05-02-2004, COM (2004) 62)
• παραδέχεται την σχεδόν παντελή έλλειψη στοιχείων, μετρήσεων και δεδομένων, που αφορούν την νοσηρότητα και την εν γένει επικινδυνότητα στους χώρους / κλάδους / ειδικότητες του δημόσιου τομέα. Καθώς επίσης και ότι στην χώρα μας η επιστημονική / τεχνική βιβλιογραφία σε θέματα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία είναι «ανεπαρκής».
• αγνοήθηκε πλήρως ο ποσοτικός προσδιορισμός των κινδύνων από τους βλαπτικούς παράγοντες, που προβλέπεται από την νομοθεσία Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (παρ.5, αρθ.43, κωδ.Ν.3850/10), στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι στους διάφορους χώρους / κλάδους / ειδικότητες, ώστε να υπάρχει πληρότητα και αποτελεσματικότητα στην εκτίμηση της επικινδυνότητας,
• υποβαθμίζεται το κάλεσμα της ευρωπαϊκής επιτροπής για να ενισχυθεί η παρακολούθηση και η συλλογή δεδομένων όσον αφορά την κατάσταση των κινδύνων για την ψυχική υγεία και των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στους διάφορους τομείς.
• υπάρχει πρωτίστως η αναγκαιότητα συγκρότησης και λειτουργίας των θεσμοθετημένων Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία σε όλους τους χώρους, ώστε μέσα από τον συντονισμό τους με τον επιστημονικό φορέα του ΕΛΙΝΥΑΕ να δημοσιευτούν επιστημονικές μελέτες με τεκμηριωμένη έρευνα, συνεχής συλλογή δεδομένων και την αντικειμενική τεκμηρίωση των βλαπτικών παραγόντων που υπόκεινται οι εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα.

Ρόδος, 18-02-2022

Με τον προσήκοντα σεβασμό.

Αρβανίτης Δημήτρης

Επικεφαλής της Εργατικής Πρωτοπορίας Δήμου Ρόδου

ΕΠΙΣΤΟΛΗ για ΕΚΤΥΠΩΣΗ