Κυρίες και κύριοι δημοτικοί σύμβουλοι,

Το Δημοτικό Συμβούλιο καλείται να εγκρίνει το τελικό ιδιωτικό συμφωνητικό για την παράταση της μίσθωσης του ιστορικού δημοτικού ακινήτου «Ξενοδοχείο των Ρόδων» προς την εταιρεία «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2056.

Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη μίσθωση ούτε για μια απλή διοικητική συνέχεια της υφιστάμενης σύμβασης. Πρόκειται για απόφαση με την οποία ένα από τα σημαντικότερα ακίνητα της δημοτικής περιουσίας θα δεσμευτεί στην ίδια εταιρεία και στην ίδια επιχειρηματική χρήση για άλλα τριάντα χρόνια και συνολικά για χρονικό διάστημα περίπου έξι δεκαετιών.

Ι. Ιστορικό υπόθεσης

1. Ο διεθνής διαγωνισμός του 1995 και η δέσμευση για επενδύσεις 20 δισ. δραχμών

Το 1995 προκηρύχθηκε διεθνής πλειοδοτικός διαγωνισμός για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας καζίνο στη Ρόδο. Στον διαγωνισμό συμμετείχε η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.», στην οποία συμμετείχε τότε εταιρεία του ομίλου της Εμπορικής Τράπεζας. Κατά τη διάρκεια της διαγωνιστικής διαδικασίας, η ως άνω εταιρεία και η Εμπορική Τράπεζα ανέλαβαν με την προσφορά τους και με σειρά επιστολών δέσμευση για την πραγματοποίηση επενδύσεων ύψους περίπου 20 δισ. δραχμών στη Ρόδο. Η δέσμευση δεν αφορούσε μόνο την αποκατάσταση και λειτουργία του «Ξενοδοχείου των Ρόδων», αλλά ένα ευρύτερο πρόγραμμα βιώσιμων επενδυτικών σχεδίων και αναπτυξιακών έργων στην περιοχή.

Με την επιστολή της 7ης Αυγούστου 1995 προς τον Δήμο Ροδίων, η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» αναφέρθηκε σε επενδυτικό πρόγραμμα της τάξης των 20 δισ. δραχμών, το οποίο θα υλοποιούνταν σε συνεργασία με τον όμιλο της Εμπορικής Τράπεζας και θα συνδεόταν με αναπτυξιακές προτάσεις του Δήμου. Με επιστολή της 10ης Αυγούστου 1995, η Εμπορική Τράπεζα και η εταιρεία δεσμεύθηκαν να συστήσουν αναπτυξιακή εταιρεία στη Ρόδο και να διοχετεύσουν μέσω αυτής κεφάλαια σε βιώσιμα επενδυτικά σχέδια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιστολή της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» της 11ης Αυγούστου 1995 προς την Επιτροπή του διαγωνισμού, με την οποία η εταιρεία διευκρίνισε πως η αναφορά στην επένδυση των 20 δισ. δραχμών είχε δεσμευτικό χαρακτήρα και μπορούσε να περιληφθεί στους όρους παραχώρησης της άδειας λειτουργίας του καζίνο.

Στις τότε προτάσεις περιλαμβάνονταν ενδεικτικά παρεμβάσεις στο θαλάσσιο μέτωπο και στη Μαρίνα Μανδρακίου, υπόγειος σταθμός στάθμευσης περίπου 650 θέσεων, έργα του τουριστικού λιμένα, εγκαταστάσεις διαχείρισης απορριμμάτων και άλλες αναπτυξιακές δράσεις. Οι προτάσεις αυτές δεν αποτέλεσαν όλες οριστικά συμβατικά έργα, αποδεικνύουν όμως ότι η επένδυση των 20 δισ. δραχμών δεν ήταν μια αόριστη υπόσχεση εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά δέσμευση συνδεδεμένη με συγκεκριμένες αναπτυξιακές ανάγκες της Ρόδου.

2. Η χορήγηση της άδειας και η ενσωμάτωση της επενδυτικής υποχρέωσης

Με την υπουργική απόφαση Τ/633/1996 χορηγήθηκε στην «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» η άδεια ίδρυσης, λειτουργίας και εκμετάλλευσης καζίνο στη Ρόδο. Στο άρθρο 3 παρ. 3.2.6 της απόφασης ενσωματώθηκε ρητά η υποχρέωση του κατόχου της άδειας να πραγματοποιήσει επενδύσεις ύψους 20.000.000.000 δραχμών, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί με τις επιστολές της εταιρείας, της Εμπορικής Τράπεζας και του Δήμου Ροδίων.

Το ποσό αυτό αντιστοιχεί, με την επίσημη ισοτιμία μετατροπής, σε περίπου 58,7 εκατ. ευρώ, χωρίς αναπροσαρμογή της πραγματικής του αξίας στις σημερινές τιμές. (Στοιχεία Eurostat – Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή: μέσος δείκτης 1996 = περίπου 49,95 και δείκτης Ιουνίου 2026 = 105,24. Επομένως, 58,7 εκατ. × 105,24 / 49,95 = περίπου 123,7 εκατ. Ευρώ). Αναπροσαρμοσμένη σήμερα με βάση την εξέλιξη του γενικού επιπέδου τιμών από το 1996 έως τον Ιούνιο του 2026, προσεγγίζει τα 124 εκατ. ευρώ, με εύλογο υπολογιστικό εύρος περίπου 123–128 εκατ. ευρώ, ανάλογα με τον ακριβή χρόνο αναφοράς στο αρχικό έτος και χωρίς να έχουν συμπεριληφθεί η αναπροσαρμογή σε δείκτες κόστους κατασκευής, υλικών και εργασίας.

Η υπουργική απόφαση προέβλεπε πως οι ειδικότερες υποχρεώσεις της εταιρείας ως προς τις επενδύσεις θα προσδιορίζονταν με τη σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του κατόχου της άδειας.

3. Η σύμβαση της 8ης Οκτωβρίου 1996 και η μη εξειδίκευση των έργων

Στις 8 Οκτωβρίου 1996 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.». Στη σύμβαση δεν επαναλήφθηκε αυτολεξεί το ποσό των 20 δισ. δραχμών ούτε προσδιορίστηκαν αναλυτικά τα συγκεκριμένα έργα που θα εκτελούνταν, το κόστος κάθε έργου, ο τρόπος χρηματοδότησης, το χρονοδιάγραμμα, οι εγγυήσεις καλής εκτέλεσης, και οι ειδικές συνέπειες σε περίπτωση μη υλοποίησης.

Περιλήφθηκε, όμως, όρος σύμφωνα με τον οποίο ο κάτοχος της άδειας αναλάμβανε και κάθε άλλη υποχρέωση που είχε περιλάβει στην προσφορά του κατά τον διαγωνισμό, ακόμη και αν αυτή δεν αναφερόταν ρητά στο κείμενο της σύμβασης.

Οι γνωμοδοτήσεις του ΝΣΚ διευκρίνισαν αργότερα πως η παράλειψη αυτολεξεί επανάληψης του ποσού στη σύμβαση δεν εξαφάνισε την υποχρέωση. Η άδεια λειτουργίας του καζίνο είχε χορηγηθεί με μονομερή διοικητική πράξη του Υπουργού, στην οποία η υποχρέωση είχε ενσωματωθεί ρητά.

4. Η διάκριση μεταξύ των 8,135 και των 20 δισ. δραχμών

Η αρχική επένδυση για την αποκατάσταση, ανακαίνιση και μετατροπή του «Ξενοδοχείου των Ρόδων» σε ξενοδοχειακή μονάδα και καζίνο είχε ενδεικτικό προϋπολογισμό περίπου 8,135 δισ. δραχμών. Η επένδυση αυτή πρέπει να διακρίνεται σαφώς από την πρόσθετη υποχρέωση των 20 δισ. δραχμών, καθώς τα 8,135 δισ. δραχμές αφορούσαν την αποκατάσταση και λειτουργία της ίδιας της επιχειρηματικής εγκατάστασης, ενώ τα 20 δισ. δραχμές αφορούσαν τις πρόσθετες επενδύσεις σε βιώσιμα αναπτυξιακά σχέδια και έργα στην περιοχή της Ρόδου. Οπότε, η ολοκλήρωση της ανακαίνισης του ξενοδοχείου δεν μπορεί, συνεπώς, να θεωρηθεί εκπλήρωση της χωριστής υποχρέωσης των 20 δισ. δραχμών.

5. Η μίσθωση του «Ξενοδοχείου των Ρόδων»

Στις 24 Ιανουαρίου 1997 καταρτίστηκε το συμφωνητικό υπομίσθωσης του δημοτικού ακινήτου «Ξενοδοχείο των Ρόδων», με συμβατική διάρκεια έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Η μίσθωση του δημοτικού ακινήτου, η άδεια λειτουργίας του καζίνο και η επενδυτική υποχρέωση των 20 δισ. δραχμών αποτελούν διακριτές, έστω και αλληλένδετες, έννομες σχέσεις καθώς η πρώτη αφορά την εκμετάλλευση του δημοτικού ακινήτου, η δεύτερη το δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας της επιχείρησης καζίνο και η τρίτη πρόσθετη υποχρέωση ανάπτυξης επενδυτικών έργων στη Ρόδο.

6. Η ίδρυση της «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.»

Το 1998 συστάθηκε η «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.», με συμμετοχή της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και εταιρείας του ομίλου της Εμπορικής Τράπεζας. Η εταιρεία αυτή προοριζόταν να αποτελέσει τον φορέα για την εξέταση, προώθηση και υλοποίηση των αναπτυξιακών επενδύσεων.

Ακολούθησαν συζητήσεις, αλληλογραφία και υποβολή προτάσεων έργων. Ωστόσο, δεν καταρτίστηκε και δεν εκτελέστηκε ένα ενιαίο και δεσμευτικό πρόγραμμα έργων συνολικής αξίας 20 δισ. δραχμών, με σαφώς καθορισμένο αντικείμενο, χρονοδιάγραμμα και εγγυήσεις.

7. Οι εξελίξεις του 2003 και το έργο του τουριστικού λιμένα

Το 2003 υπογράφηκε σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του Δήμου Ροδίων για την παραχώρηση στο Δήμο της χρήσης και εκμετάλλευσης ζώνης του τουριστικού λιμένα Ρόδου. Ο Δήμος ανέλαβε να κατασκευάσει συγκεκριμένα τεχνικά έργα και εγκαταστάσεις, συνολικού προϋπολογισμού τουλάχιστον 15 εκατ. ευρώ.

Η Εμπορική Τράπεζα εξέφρασε ενδιαφέρον για τη χρηματοδότηση του συγκεκριμένου έργου και δήλωσε πως είχε εγκρίνει εγγυητική επιστολή για την καλή εκτέλεση της σχετικής σύμβασης. Παράλληλα, είχε εκφράσει ενδιαφέρον για τη χρηματοδότηση δύο ακόμη έργων του αναπτυξιακού προγράμματος του Δήμου. Συγκεκριμένα, ενός υπόγειου σταθμού στάθμευσης και μιας μονάδας επεξεργασίας απορριμμάτων.

Η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» ζήτησε την παράταση του χρόνου εντός του οποίου έπρεπε να εκτελεστούν οι επενδύσεις, ώστε να καταστεί δυνατή η υλοποίηση του έργου του τουριστικού λιμένα και άλλων επενδυτικών παρεμβάσεων.

Με την υπουργική απόφαση Τ/6762/2003 προβλέφθηκε παράταση της προθεσμίας έως τις 13 Σεπτεμβρίου 2007, υπό την προϋπόθεση ότι ο Δήμος Ροδίων θα παρείχε έγγραφη συναίνεση.

8. Η απόφαση 367/2003 του Δημοτικού Συμβουλίου και η διαφωνία των μερών

Ο Δήμος Ροδίων παρείχε τη συναίνεσή του με την απόφαση 367/2003, αλλά έθεσε συγκεκριμένους όρους, μεταξύ των οποίων την επαναδιαπραγμάτευση και τον οριστικό προσδιορισμό των έργων, την έγκριση του προϋπολογισμού και του χρονοδιαγράμματος, την υποβολή ολοκληρωμένων μελετών και τευχών διαγωνισμού, την συμμετοχή της «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.» στις διαγωνιστικές διαδικασίες, την ανάληψη έργων συγκεκριμένης ελάχιστης αξίας ανά έτος και αυτοδίκαιες συνέπειες για την άδεια σε περίπτωση νέας αθέτησης. Οι εμπλεκόμενες εταιρείες ζήτησαν την άρση των όρων αυτών. Ο Δήμος αρνήθηκε και περιορίστηκε αργότερα σε ορισμένες τροποποιήσεις, χωρίς να αρθεί η βασική διαφωνία.

Επομένως, η παράταση του 2003 δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απλή και ανεπιφύλακτη παράταση της προθεσμίας. Είχε τεθεί υπό τον όρο συναίνεσης του Δήμου, ενώ υπήρχε ουσιαστική σύγκρουση ως προς το περιεχόμενο και τις εγγυήσεις της συναίνεσης αυτής.

9. Η αποτυχημένη προσπάθεια συγκεκριμενοποίησης των επενδύσεων

Μέχρι το 2007 είχαν υποβληθεί στη «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.» συνολικά 17 προτάσεις επενδυτικών έργων προς εξέταση ως προς τη βιωσιμότητά τους.

Ορισμένες από αυτές είχαν αξιολογηθεί ως δυνητικά βιώσιμες, ενώ περισσότερο ώριμο εμφανιζόταν το έργο του τουριστικού λιμένα. Παράλληλα, υπήρχαν προτάσεις για άλλες υποδομές, όπως ο υπόγειος σταθμός στάθμευσης και η μονάδα επεξεργασίας απορριμμάτων.

Δεν υπήρξε, επομένως, πλήρης αδράνεια. Υπήρξε μακρά και αποτυχημένη διαδικασία αναζήτησης, αξιολόγησης και διαπραγμάτευσης έργων, η οποία δεν κατέληξε σε οριστική συμφωνία, πλήρη χρηματοδοτική εξασφάλιση και εκτέλεση της συνολικής επενδυτικής υποχρέωσης.

10. Η γνωμοδότηση 331/2005 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους

Λόγω της συνεχιζόμενης καθυστέρησης, το Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης ζήτησε από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους να εξετάσει εάν μπορούσε να κηρυχθεί έκπτωτη η κάτοχος της άδειας και να ανακληθεί η άδεια λειτουργίας του Καζίνο Ρόδου.

Με τη γνωμοδότηση 331/2005, το Α΄ Τμήμα του ΝΣΚ έκρινε ομόφωνα πως η επένδυση των 20 δισ. δραχμών αποτελούσε ουσιώδη και υποχρεωτικό όρο της παραχώρησης της άδειας. Το ΝΣΚ επισήμανε πως η μη εκτέλεση του συγκεκριμένου ουσιώδους όρου μπορούσε να οδηγήσει στην ανάκληση της άδειας, ακόμη και χωρίς να έχει διατυπωθεί ειδική ρήτρα ανάκλησης αποκλειστικά για την επένδυση των 20 δισ. δραχμών.

Κατέληξε πως, εφόσον η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» δεν μπορούσε να αποδείξει ότι η μη πραγματοποίηση της επένδυσης δεν οφειλόταν σε δική της υπαιτιότητα, ο αρμόδιος υπουργός μπορούσε α) να χορηγήσει προηγουμένως εύλογη πρόσθετη προθεσμία και β) εάν εξακολουθούσε η μη εκτέλεση, να κηρύξει την εταιρεία έκπτωτη και να ανακαλέσει την άδεια, μετά από σύμφωνη γνώμη της Επιτροπής Εποπτείας της Λειτουργίας των Καζίνο.

Η γνωμοδότηση αποδεικνύει πως η υπόθεση δεν αντιμετωπιζόταν ως μια απλή πολιτική υπόσχεση ή ηθική εκκρεμότητα, αλλά ως πιθανή παράβαση ουσιώδους όρου της ίδιας της άδειας λειτουργίας.

11. Η λήξη της παράτασης και η συνέχιση των διαφωνιών το 2007

Η προθεσμία, η οποία είχε προβλεφθεί για την υλοποίηση της επένδυσης έληξε στις 13 Σεπτεμβρίου 2007, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η συνολική επένδυση.

Την περίοδο εκείνη υπήρχαν διαφορετικές θέσεις μεταξύ των εμπλεκομένων. Ο Δήμος Ροδίων εξέφραζε επιφυλάξεις ως προς την προτεινόμενη μορφή ή τους όρους υλοποίησης του έργου του τουριστικού λιμένα. Η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και η «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.» υποστήριζαν πως το συγκεκριμένο έργο μπορούσε να υλοποιηθεί και η Εμπορική Τράπεζα δήλωνε πως ήταν διατεθειμένη να χρηματοδοτήσει έργα, αλλά υπό την προϋπόθεση επίτευξης συμφωνίας και συγκεκριμενοποίησης του επενδυτικού αντικειμένου.

Με επιστολή της 12ης Οκτωβρίου 2007, η Εμπορική Τράπεζα επιβεβαίωσε ότι θα κατέβαλλε ποσό 55.593.000 ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι έως τις 15 Ιανουαρίου 2008 θα είχε επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των εμπλεκομένων για το έργο που θα εκτελούνταν. Η συμφωνία αυτή δεν επιτεύχθηκε. Το ποσό των 55,593 εκατ. ευρώ αποτελεί τη συγκεκριμένη χρηματοδοτική δέσμευση που εξέφρασε τότε η τράπεζα. Δεν πρέπει να συγχέεται με την ονομαστική μετατροπή ολόκληρης της υποχρέωσης.

12. Η παραπομπή της υπόθεσης εκ νέου στο ΝΣΚ

Μετά τη λήξη της προθεσμίας, το Υπουργείο ζήτησε από την Επιτροπή Εποπτείας της Λειτουργίας των Καζίνο να διερευνήσει την υπαιτιότητα των εμπλεκομένων και τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων.

Κατά τη διαδικασία αυτή υποβλήθηκαν έγγραφα και απόψεις από τον Δήμο, την «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.», τη «Ρόδων Αναπτυξιακή Α.Ε.» και την Εμπορική Τράπεζα. Από τον φάκελο προκύπτει πως όλες οι πλευρές αναγνώριζαν την ύπαρξη της επενδυτικής υποχρέωσης, αλλά διαφωνούσαν ως προς το έργο που έπρεπε να επιλεγεί, τις διαδικασίες υλοποίησης, τις εγγυήσεις, τις πολεοδομικές και διοικητικές προϋποθέσεις και την ευθύνη για τις καθυστερήσεις. Η υπόθεση παραπέμφθηκε εκ νέου στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, το οποίο εξέδωσε τη γνωμοδότηση 110/2008.

13. Η γνωμοδότηση 110/2008 του ΝΣΚ

Με τη γνωμοδότηση 110/2008, το Α΄ Τμήμα του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους εξέτασε εάν μπορούσε να ανακληθεί η άδεια λόγω της μέχρι τότε μη πραγματοποίησης των επενδύσεων και εάν η συνολική συμπεριφορά της εταιρείας συνιστούσε υπαίτια μη εκπλήρωση της υποχρέωσης.

Το ΝΣΚ επιβεβαίωσε αρχικά πως η υποχρέωση των 20 δισ. δραχμών αποτελούσε ουσιώδη όρο της άδειας. Επιβεβαίωσε επίσης πως η μη εκτέλεση του όρου, εφόσον οφειλόταν σε υπαιτιότητα της εταιρείας, μπορούσε να δικαιολογήσει την ανάκληση της άδειας.

Ωστόσο, από το σύνολο των ενεργειών, παραλείψεων και αντικρουόμενων θέσεων που περιλαμβάνονταν στον φάκελο, το ΝΣΚ έκρινε πως δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με βεβαιότητα to ποιος από τους εμπλεκομένους ήταν υπαίτιος για τη μη υλοποίηση και σε ποια έκταση αναλογούσε η ευθύνη στην «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και την Εμπορική Τράπεζα ή στον Δήμο Ροδίων.

Επομένως, δεν επρόκειτο απλώς για μη απόδειξη «αποκλειστικής υπαιτιότητας» της εταιρείας. Το ΝΣΚ έκρινε πως δεν ήταν δυνατή η ασφαλής κατανομή της ευθύνης μεταξύ των εμπλεκομένων. Όμως, το σημαντικότερο συμπέρασμα της γνωμοδότησης 110/2008 ήταν πως η αδυναμία καταλογισμού της προηγούμενης καθυστέρησης δεν συνεπαγόταν διαγραφή ή απόσβεση της επενδυτικής υποχρέωσης. Το ΝΣΚ κατέληξε πως παρέμενε ακέραιη η υποχρέωση εκτέλεσης της επένδυσης των 20 δισ. δραχμών, αναπροσαρμοσμένης στις σύγχρονες τιμές. Θυμίζουμε όπως έχουμε προαναφέρει ότι η αρχική επενδυτική υποχρέωση των 20 δισ. δραχμών αποτιμάται σήμερα ενδεικτικά σε περίπου 124 εκατ. ευρώ.

Η επενδυτική υποχρέωση δεν είχε συνδεθεί εξαρχής με ένα και μοναδικό πλήρως προσδιορισμένο τεχνικό έργο. Αφορούσε τη διάθεση κεφαλαίων σε βιώσιμα αναπτυξιακά σχέδια του Δήμου Ροδίων και άλλων δημόσιων ή ιδιωτικών φορέων, τα οποία έπρεπε να επιλεγούν και να εξειδικευτούν μεταγενέστερα.

Η έλλειψη οριστικού προσδιορισμού δεν καταργούσε την υποχρέωση. Καθιστούσε αναγκαία την ολοκλήρωση της διαδικασίας συγκεκριμενοποίησής της. Η γνωμοδότηση 110/2008 έκρινε πως έπρεπε να αναπροσαρμοστεί η αξία της επένδυσης στις τότε σύγχρονες τιμές, να προσδιοριστεί το συγκεκριμένο έργο μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, να επιτευχθεί σχετική συμφωνία μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου, της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» και της Εμπορικής Τράπεζας, σύμφωνα με τις αρχές της καλής πίστης και το συμφωνημένο έργο να εκτελεστεί στη συνέχεια επίσης μέσα σε εύλογο χρόνο.

Στο διατακτικό της γνωμοδότησης ο Δήμος δεν κατονομάζεται ως τυπικό συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας συγκεκριμενοποίησης. Η στάση του, όμως, οι προτάσεις του και το αναπτυξιακό του πρόγραμμα αποτελούσαν ουσιώδες μέρος του φακέλου, ενώ τα έργα αφορούσαν άμεσα την περιοχή και την κοινωνία της Ρόδου.

14. Η μη ανάκληση της άδειας ήταν προσωρινή κρίση

Η γνωμοδότηση 110/2008 του ΝΣΚ κατέληξε πως, επειδή δεν αποδείχθηκε με βεβαιότητα η υπαιτιότητα της εταιρείας για τη μέχρι τότε μη πραγματοποίηση της επένδυσης, δεν ετίθετο επί του παρόντος ζήτημα ανάκλησης της άδειας.

Η διατύπωση «επί του παρόντος» είναι κρίσιμη. Το ΝΣΚ δεν έκρινε πως η άδεια δεν μπορούσε ποτέ να ανακληθεί, πως η εταιρεία απαλλασσόταν οριστικά, πως η υποχρέωση των 20 δις ευρώ καταργούνταν ή πως αποκλείονταν οι μελλοντικές συνέπειες σε περίπτωση νέας αθέτησης της εν λόγω δέσμευσης.

Η μη ανάκληση συνδεόταν με την αδυναμία ασφαλούς καταλογισμού της μέχρι τότε καθυστέρησης. Δεν αποτελούσε οριστική απαλλαγή από την υποχρέωση. Η γνωμοδότηση έγινε αποδεκτή από τον αρμόδιο υπουργό Τουριστικής Ανάπτυξης τον Φεβρουάριο του 2009.

15. Η απόφαση 780/2008 του Δημοτικού Συμβουλίου Ροδίων

Μέσα στο ίδιο χρονικό και θεσμικό πλαίσιο, το Δημοτικό Συμβούλιο Ροδίων, με την απόφαση 780/2008, ζήτησε την τροποποίηση της σύμβασης που συνδεόταν με την άδεια λειτουργίας του Καζίνο, την αναπροσαρμογή της αξίας των 20 δισ. δραχμών, τον επανακαθορισμό του ανταποδοτικού χαρακτήρα των έργων, τον καθορισμό συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος, τη θέσπιση εγγυήσεων ολοκλήρωσης και τη ρύθμιση του τρόπου ανάθεσης των έργων.

Η απόφαση διαβιβάστηκε στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης στις 26 Φεβρουαρίου 2009. Η απόφαση αυτή αποδεικνύει πως και ο ίδιος ο Δήμος θεωρούσε την υποχρέωση ενεργή και ανεκτέλεστη. Δεν ζητούσε τη διαγραφή της, αλλά την αναπροσαρμογή, συγκεκριμενοποίηση και πραγματική υλοποίησή της.

16. Οι διοικητικές ενέργειες μετά το 2009

Μετά την αποδοχή της γνωμοδότησης 110/2008, η αρμόδια Διεύθυνση Εποπτείας Καζίνο εισηγήθηκε να κληθούν εκ νέου τα αρχικά εμπλεκόμενα μέρη, να προσδιοριστούν συγκεκριμένα έργα, να συμφωνηθεί δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα, να αναπροσαρμοστεί η επενδυτική αξία, να καταρτιστεί νέα ειδική τροποποιητική σύμβαση και να τεθούν αυστηρές ασφαλιστικές δικλίδες κατά νέων καθυστερήσεων. Προτάθηκε επίσης η συμμετοχή εκπροσώπου του Δήμου στις διαπραγματεύσεις.

Η Επιτροπή Εποπτείας της Λειτουργίας των Καζίνο έκρινε πως δεν είχε η ίδια αρμοδιότητα να εκπροσωπήσει το Ελληνικό Δημόσιο στις σχετικές διαπραγματεύσεις και πως η αρμοδιότητα αυτή ανήκε στον υπουργό, με τη συνδρομή της αρμόδιας υπηρεσίας.

Παρά τις παραπάνω ενέργειες, δεν προκύπτει ότι καταρτίστηκε η νέα σύμβαση που κρίθηκε αναγκαία ή ότι προσδιορίστηκαν οριστικά τα έργα, η αναπροσαρμοσμένη αξία, το χρονοδιάγραμμα και οι εγγυήσεις.

17. Η εκκρεμότητα παρέμενε ενεργή το 2014

Υπηρεσιακό σημείωμα του Υπουργείου Τουρισμού το 2014 επιβεβαίωσε πως η διαδικασία δεν είχε ολοκληρωθεί. Το Υπουργείο εξακολουθούσε να θεωρεί αναγκαία την επανάληψη των διαπραγματεύσεων, την αναπροσαρμογή του ποσού, την επιλογή των έργων, την υπογραφή νέας τροποποιητικής σύμβασης και τη θέσπιση όρων που θα απέκλειαν νέα καθυστέρηση ή καταστρατήγηση της υποχρέωσης.

Στο μεταξύ, η Εμπορική Τράπεζα είχε συγχωνευθεί με την Alpha Bank, γεγονός που καθιστούσε αναγκαία τη διερεύνηση της θέσης της ως διαδόχου της αρχικής τράπεζας στις σχετικές δεσμεύσεις.

Παράλληλα, η γενική εποπτεία των καζίνο μεταφέρθηκε στην Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων. Ωστόσο, τα ειδικά ζητήματα των συμβατικά αναληφθέντων αντισταθμιστικών υποχρεώσεων δεν θεωρήθηκαν λήξαντα και απαιτούσαν συνεργασία με το Υπουργείο Τουρισμού.

18. Η εξαγγελία της τότε δημοτικής αρχής περί ελέγχου των συμβατικών υποχρεώσεων το 2019

Τον Σεπτέμβριο του 2019 δημοσιεύθηκε σε διαδικτυακές πηγές πως η νέα τότε δημοτική αρχή, υπό τον δήμαρχο Ρόδου Αντώνη Καμπουράκη, είχε θέσει σε προτεραιότητα τον έλεγχο της τήρησης των συμβατικών υποχρεώσεων της «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.». Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα (dimokratiki, money-tourism), ο έλεγχος επρόκειτο να πραγματοποιηθεί με τη συνδρομή της Νομικής και της Οικονομικής Υπηρεσίας του Δήμου και να εξετάσει το ενδεχόμενο απώλειας δημοτικών εσόδων από τον τρόπο υπολογισμού και απόδοσης του μισθώματος, τις οικονομικές συνέπειες φορολογικών ελέγχων που είχαν διενεργηθεί στην επιχείρηση και κυρίως την εκκρεμή υποχρέωση υλοποίησης των αντισταθμιστικών επενδύσεων των 20 δισ. Δραχμών.

Η πρωτοβουλία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή αποδεικνύει ότι ακόμη και το 2019 η υπόθεση αντιμετωπιζόταν από τη δημοτική πλευρά ως ενεργή και ανεπίλυτη εκκρεμότητα. Eπιβεβαιώνει πως η επενδυτική υποχρέωση δεν είχε θεωρηθεί λήξασα ούτε από την μεταγενέστερη δημοτική αρχή.

19. Η νέα αίτηση παράτασης της μίσθωσης

Την 1η Μαΐου 2024 η «Καζίνο Ρόδου Α.Ε.» υπέβαλε στον Δήμο αίτημα για την παράταση της μίσθωσης του «Ξενοδοχείου των Ρόδων».

Κατά τη συζήτηση στο Συμβούλιο της Δημοτικής Κοινότητας Ρόδου τον Οκτώβριο του 2025 τέθηκαν ρητά η ιστορική σημασία του κτιρίου, η σκοπιμότητα συνέχισης της ίδιας χρήσης για άλλα τριάντα χρόνια, οι κοινωνικές επιπτώσεις και ο κίνδυνος εξάρτησης από τον τζόγο και το γεγονός πως οι επενδύσεις των 20 δισ. δραχμών δεν είχαν πραγματοποιηθεί. Παρά τις επισημάνσεις αυτές, το Συμβούλιο της Κοινότητας γνωμοδότησε κατά πλειοψηφία θετικά για την παράταση, χωρίς να θέσει ως προϋπόθεση την προηγούμενη ολοκλήρωση της εκκρεμούς επενδυτικής διαδικασίας.

19. Η απόφαση 356/2025 του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου

Στις 22 Δεκεμβρίου 2025, το Δημοτικό Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 356/2025, με την οποία ενέκρινε κατά πλειοψηφία το αίτημα για παράταση της μίσθωσης του «Ξενοδοχείου των Ρόδων» για τριάντα επιπλέον χρόνια.

Η απόφαση επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, το άρθρο 41 του ν. 4605/2019 και έθεσε ως βασικούς όρους την αύξηση του μισθώματος βάσει μελέτης πιστοποιημένου εκτιμητή, τις επενδύσεις τουλάχιστον 6 εκατ. ευρώ στο μισθωμένο ακίνητο για την συντήρηση αυτού, τη σύναψη και τη διατήρηση επιχειρησιακής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας και την παραίτηση της εταιρείας από απαιτήσεις επιστροφής του ΔΗΦΟΔΩ.

Η απόφαση προέβλεψε πως το σχέδιο του τελικού ιδιωτικού συμφωνητικού θα επανέλθει στο Δημοτικό Συμβούλιο για νέα έγκριση. Στα έγγραφα, όμως, στα οποία η απόφαση 356/2025 αναφέρει πως έλαβε υπόψη της δεν περιλαμβάνονται η γνωμοδότηση 331/2005 του ΝΣΚ, η γνωμοδότηση 110/2008 του ΝΣΚ, η απόφαση 780/2008 του Δημοτικού Συμβουλίου Ροδίων, το υπηρεσιακό σημείωμα του Υπουργείου Τουρισμού του 2014 και ούτε επίσημη βεβαίωση πως η επενδυτική υποχρέωση των 20 δισ. δραχμών έχει εκπληρωθεί, καταργηθεί, αποσβεστεί ή αντικατασταθεί.

ΙΙ. Αιτήματα

Λαμβάνοντας υπόψη το ως άνω ιστορικό, ως μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου Υπαλλήλων Δήμου Ροδίων, ως επικεφαλής της συνδικαλιστικής παράταξης “Εργατική Πρωτοπορία Δήμου Ρόδου” και ως δημότης της Ρόδου αιτούμαστε από το Δημοτικό Συμβούλιο:

1. Να μην εγκρίνει το τελικό συμφωνητικό

Να μην εγκρίνει και να μην εξουσιοδοτήσει την υπογραφή της τριακονταετούς παράτασης στην παρούσα μορφή της.

2. Να αναστείλει την εφαρμογή της απόφασης 356/2025

Να σταματήσει κάθε διοικητική, συμβατική ή οικονομική ενέργεια που αποσκοπεί στην υλοποίησή της μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου.

3. Να ανακαλέσει την απόφαση 356/2025

Να κινηθεί η διαδικασία για ανάκληση της ως άνω απόφασης, καθώς δεν έχουν ληφθεί υπόψη αυτής οι γνωμοδοτήσεις του ΝΣΚ, η 780/2008 απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, η έγγραφη απάντηση του Υπουργείου, καθώς και ευρύτερα οι σχετικές ενέργειες για την εφαρμογή της αρχικής δέσμευσης των εμπλεκομένων φορέων για υποδομές προς την κοινωνία της Ρόδου.

4. Να δημοσιοποιήσει τον πλήρη διοικητικό, νομικό, οικονομικό και τεχνικό φάκελο της υπόθεσης.

Η κοινωνία και οι φορείς αυτής οφείλουν να είναι ενημερωμένοι σχετικά με τον πλήρη φάκελο της υπόθεσης, χωρίς να αποκρύπτονται τίποτα από τα απομαγνητοφωνημένα πρακτικά τον συνεδριάσεων και από το ιστορικό αυτής, καθώς και την σχετική αλληλογραφία με τις κρατικές υπηρεσίες και τους εμπλεκόμενους της υπόθεσης. Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η συμμετοχή της κοινωνίας σε αποφάσεις που επηρεάζουν την ποιότητα διαβίωσή τους δεν μπορεί να εμποδίζονται από ενέργειες της δημοτικής αρχής.

5. Να πραγματοποιηθεί μελέτη σχετικά με την κοινωνική αποτίμηση των συνεπειών του τζόγου.

Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί ειδική ανεξάρτητη μελέτη για τη Ρόδο που να εξετάζει πόσοι από τους παίκτες είναι μόνιμοι κάτοικοι του νησιού, πόσες αιτήσεις αυτοαποκλεισμού έχουν υποβληθεί, ποια είναι η οικονομική επιβάρυνση των τοπικών νοικοκυριών, πόσα περιστατικά προβληματικού τζόγου έχουν καταγραφεί, ποια ποσά διαθέτει η επιχείρηση για πρόληψη και θεραπευτική υποστήριξη, ποιο είναι τελικά το καθαρό κοινωνικό ισοζύγιο της λειτουργίας της. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί τεκμηριωμένα πως τα δημόσια έσοδα αποτελούν καθαρό κοινωνικό όφελος.

6. Να προχωρήσει στην υλοποίηση της απόφασης 780/2008 του Δημοτικού Συμβουλίου για την υλοποίηση της αρχικής επένδυσης των 20 δις δραχμών, αποτιμώμενης αυτής στην τρέχουσα αξία.

Να ζητήσει από το Υπουργείο Τουρισμού την επανεκκίνηση της διαδικασίας εφαρμογής της γνωμοδότησης 110/2008, τη σύγκληση των εμπλεκομένων, τον προσδιορισμό των σημερινών υπόχρεων, την αναπροσαρμογή της αξίας, τον καθορισμό συγκεκριμένων έργων, τον καθορισμό δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος, τις εγγυήσεις καλής εκτέλεσης και σαφείς κυρώσεις σε περίπτωση νέας αθέτησης.

7. Να εκπονηθεί ανεξάρτητη συγκριτική μελέτη αξιοποίησης του δημοτικού ακινήτου και του περιβάλλοντος αυτού χώρου.

Η κοινωνία της Ρόδου δικαιούται να γνωρίζει ποιες είναι οι πραγματικές εναλλακτικές επιλογές και ποια αποφέρει το μεγαλύτερο κοινωνικό και οικονομικό όφελος. Να εξεταστούν και να συγκριθούν η συνέχιση της σημερινής χρήσης, η ξενοδοχειακή λειτουργία χωρίς καζίνο, η πολιτιστική, συνεδριακή και κοινωνική αξιοποίηση, καθώς και η δυνατότητα ανοικτής ανταγωνιστικής διαδικασίας.

8. Να γίνει ονομαστική ψηφοφορία και πλήρη καταχώριση στα πρακτικά των εισηγήσεων, των τοποθετήσεων και των ψήφων κάθε δημοτικού συμβούλου.

Η λήψη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου δεν απαλλάσσει τα μέλη αυτού από ενδεχόμενες αστικές, πειθαρχικές και ποινικές ευθύνες κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.

Ρόδος, 21/07/2025