Το ποιοι την αποτελούν, τι εκπροσωπεί ο καθένας και τι στόχους εξυπηρετούν οι προτάσεις της το αναλύουμε σε άλλο άρθρο του φύλλου.

Ιδιαίτερη όμως αξία έχει να γνωρίζουμε και σε ποιες προτάσεις κατέληξε η ομάδα αυτή, γιατί αποκαλύπτουν τα σχέδια, ανοίγουν ξεκάθαρα τα χαρτιά της κυβέρνησης. Κι αυτό επειδή η συντριπτική πλειοψηφία των συναδέλφων δεν γνωρίζουν τις προτάσεις αυτές, ενώ από την άλλη ακούνε κάθε μέρα από τα ΜΜΕ (ειδικά τα τ/ο) όλη την προπαγάνδα, που θέλει να συντηρεί η κυβέρνηση, περί των αναδρομικών, τι (νομίζει ή ελπίζει ότι) θα πάρει ο καθένας, έτσι ώστε να περνάει αθόρυβα η προμελετημένη επιχείρησή της για την οριστική εξαφάνιση του κοινωνικού χαρακτήρα της κοινωνικής ασφάλισης, του συνταξιοδοτικού. 

Έτσι ώστε η συντριπτική πλειοψηφία των συνταξιούχων που αδρανείς και απελπισμένοι περιμένουν μάταια να πάρουν κάτι λίγο έστω, να μην αντιλαμβάνονται ότι άθελά τους, με την αδράνειά τους που την ποτίζει το θανατηφόρο δηλητήριο της κυβερνητικής προπαγάνδας, γίνονται συνένοχοι στη καταστροφή του ασφαλιστικού μέλλοντος των παιδιών και των εγγονιών τους.  Κι αντί να σκέφτονται την ανάγκη ξεσηκωμού τους, για να εμποδίσουν τα σχέδια αυτά, να αρκούνται στο άπλωμα του χεριού τους στα κυβερνητικά ψίχουλα. Ψίχουλα που θα δοθούν, για να εξαγοραστεί η σιωπή τους, η ανοχή και αποδοχή των επιλογών αυτών.

Η Ομάδα των επιλεγμένων αυτών «σοφών» προτείνει:

1. Η επικουρική ασφάλιση των νεοεισερχόμενων στην εργασία από το 2021 και μετά να μεταφερθεί σε ένα δεύτερο τμήμα του ΕΤΕΑΕΠ, που θα είναι επαγγελματικό, δηλαδή καθαρά ιδιωτικού χαρακτήρα ταμείο.

Στο σημερινό τμήμα του ΕΤΕΑΕΠ θα παραμείνουν οι σημερινοί ασφαλισμένοι (εργαζόμενοι μέχρι το 2020 και οι συνταξιούχοι). Γι αυτούς θα ισχύει ο νόμος 4387/2016, με τις όποιες διορθώσεις επέλθουν σ’ αυτόν μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ (αναλυτικότερα για το ζήτημα αυτό σε άλλο άρθρο για τις αποφάσεις αυτές).

2. Το επαγγελματικό τμήμα του ΕΤΕΑΕΠ θα λειτουργεί σαν συλλέκτης των εισφορών εργαζομένων- εργοδοτών και μόνο, δεν θα αποδίδει επικουρικές συντάξεις στους ασφαλισμένους.

3. Τα αποθεματικά που θα μαζεύει το ΕΤΕΑΕΠ θα τα καταθέτει στις ασφαλιστικές και επενδυτικές εταιρίες, μέσω των ατομικών κεφαλαιοποιητικών λογαριασμών των ασφαλισμένων, που θα προβαίνουν σε διαφόρων μορφών επενδυτικές πράξεις, από τις οποίες θα αποκομίζουν κέρδη.

4. Στο επαγγελματικό ταμείο θα ασφαλίζονται υποχρεωτικά οι εργαζόμενοι που θα ενταχθούν σ’ αυτό. Κι αυτό γιατί οι ασφαλιστικές και επενδυτικές εταιρίες θέλουν σίγουρη και εξασφαλισμένη πελατεία για τις επενδύσεις τους, να μην μπορεί να αποφύγει τη μορφή αυτή ασφάλισης κανένας εργαζόμενος, που δυσπιστώντας για τα αποτελέσματά της, θα την απορρίπτει. Ο επιπλέον λόγος είναι πως ο τρίτος πυλώνας του ασφαλιστικού συστήματος, δηλαδή ο καθαρά ιδιωτικός, όπου το συμβόλαιο ασφάλισης είναι υπόθεση απόλυτα ατομική και ιδιωτική επιλογή του ασφαλιζόμενου, χωρίς τη συμμετοχή κανενός άλλου (κράτος, εργοδότες) – όπως συμβαίνει και σήμερα- δεν εξασφαλίζει στις εταιρίες σίγουρα κεφάλαια για επενδύσεις και κέρδη. Η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν χρειαζόταν την ιδιωτική ασφάλιση γιατί η κοινωνική ασφάλιση- σύνταξη κάλυπτε σε έναν σημαντικό βαθμό τις ανάγκες των ασφαλισμένων. Σήμερα αυτό δεν συμβαίνει βέβαια μετά το σφαγιασμό των κύριων και επικουρικών συντάξεων, όμως οι εργαζόμενοι με τους μισθούς πείνας δεν έχουν τη δυνατότητα να διαθέτουν χρήματα και για ιδιωτική ασφάλιση. Αυτός άλλωστε είναι ο λόγος που οι ασφαλιστικές και επενδυτικές εταιρίες, με αλλεπάλληλες παρεμβάσεις πίεζαν τόσα χρόνια τις κυβερνήσεις να κινηθούν στην κατεύθυνση της ιδιωτικοποίησης και της κύριας και επικουρικής ασφάλισης.

5. Από τις αποδόσεις των επενδύσεων των ασφαλιστών – επενδυτών θα εξαρτάται η παροχή επαγγελματικών «συντάξεων» στους ασφαλισμένους, στο τέλος της λήξης του συμβολαίου τους, που θα αντιστοιχεί τυπικά στην συμπλήρωση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης.

6. Η εισφορά εργαζόμενου – εργοδότη θα είναι σταθερή, με βάση την πρόβλεψη του νόμου, που θα καλύψει την μεταρρύθμιση αυτή.
7. Ο κάθε ασφαλισμένος θα επιλέγει κάποιο από τα επενδυτικά προγράμματα, που θα του προτείνει η ασφαλιστική- επενδυτική εταιρία με δική του ευθύνη, θα δημιουργεί τον δικό του «ατομικό κουμπαρά», όπως τον αποκάλεσε η κυβέρνηση.

8. Τα προγράμματα θα διαχωρίζονται σε «χαμηλού», «μεσαίου» και «υψηλού» ρίσκου. Το ύψος της σύνταξης θα εξαρτιέται από την απόδοση της επένδυσης. Όσο πιο επικίνδυνη (υψηλού ρίσκου) θα είναι αυτή, τόσο υψηλότερη «σύνταξη» θα αποδίδει. Η λιγότερο επικίνδυνη (χαμηλού ή μεσαίου ρίσκου) θα αποδίδει και χαμηλή ή μέτρια σύνταξη. Δηλαδή ο ασφαλισμένος είναι δεδομένο πως θα κινδυνεύει να χάσει τα λεφτά του, απλά ο κίνδυνος θα κυμαίνεται. Και θα αντιμετωπίζει μόνιμα το δίλημμα «να διαλέξω υψηλό ρίσκο- δηλαδή να κινδυνεύω πάρα πολύ να τα χάσω όλα- για να έχω την πιθανότητα να πάρω μια υψηλότερη σύνταξη ή να διαλέξω χαμηλό ρίσκο, με μικρότερο κίνδυνο να τα χάσω, αλλά που θα μου δώσει μικρή σύνταξη».

Κι όλα αυτά σε εποχές που, παρ’ όλο που στη χώρα μας υπάρχει μια σχετική ανάσχεση των κρισιακών φαινομένων, γενικά η κατάσταση δεν είναι καλή, όπως θέλει να την εμφανίζει η κυβέρνηση, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης, ειδικά σε διεθνές επίπεδο. Που σήμερα ο εργαζόμενος δεν ξέρει αν την άλλη μέρα θα έχει δουλειά, αν ο μισθός θα φτάνει για να ζήσει, αν θα πληρωθεί το μισθό του κλπ.

Αυτό όλο καταλήγει εκεί που εύστοχα το εργατικό κίνημα εκτίμησε πως «ο ασφαλισμένος θα γνωρίζει τι θα πληρώνει για ασφάλιστρα, αλλά δεν θα ξέρει τι θα πάρει στη συνταξιοδότησή του», εμείς θα προσθέταμε και το «αν θα το πάρει».

9. Το κράτος οφείλει να μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, στο πλαίσιο των υπαρκτών κινδύνων, συνθηκών και περιορισμών που αντιμετωπίζει. Δηλαδή σε περίπτωση που οι εταιρίες πέσουν έξω, χρεοκοπήσουν κλπ τα σπασμένα τους στο επικουρικό θα πληρώσει ο λαός, προφανώς με νέες εισφορές «αλληλεγγύης», φορολόγηση κ.α.

10. Ως προς το κόστος της μετάβασης στο νέο σύστημα, οι «σοφοί» θεωρούν ότι, όπως υφίσταται το σύστημα σήμερα, χωρίς παρέμβαση στις παραμέτρους του, δεν φαίνεται έντονο πρόβλημα χρηματοδότησης κατά την πρώτη δεκαετία. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, ελλείμματα στον κλάδο διανεμητικής επικουρικής σύνταξης φαίνεται πως θα αρχίσουν να εμφανίζονται από το 2030 και έπειτα (μετά την πρώτη δεκαετία λειτουργίας του νέου συστήματος), με το σωρευτικό κόστος στον κλάδο, μέχρι το τέλος της προβολής (το 2070) να εκτιμάται ότι δεν ανάγεται σε «κρίσιμα και ανησυχητικά επίπεδα». Μάλιστα, προτείνεται να εξετασθούν τρόποι τυχόν συνεισφοράς των ασφαλισμένων στο νέο καθεστώς με βάση την αρχή της διαγενεακής κοινωνικής αλληλεγγύης.

Με άλλα λόγια το νέο σύστημα θα είναι βιώσιμο, με βάση την αναλογιστική μελέτη, για μια δεκαετία μόνο. Από κει και πέρα θα έχει ελλείμματα, αλλά η Αναλογιστική Αρχή μας καθησυχάζει πως το πρόβλημα θα είναι… μικρό. Έτσι έλεγαν όλες οι κυβερνήσεις για τα «σωτήρια» μέτρα που έπαιρναν τα προηγούμενα χρόνια και μας έφτασαν εδώ. Ενώ από την άλλη αφήνει ανοιχτό το θέμα να συμμετέχουν οι σημερινοί εργαζόμενοι και συνταξιούχοι στο νέο καθεστώς για λόγους αλληλεγγύης στους ασφαλισμένους του, για να μειωθεί ο κίνδυνος γρηγορότερης χρεοκοπίας του.

11. Προτείνει την αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης για επαγγελματική σύνταξη στο νέο σύστημα στα 70 χρόνια, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για την επέκταση του ορίου αυτού και για τους σημερινούς ασφαλισμένους στον ΕΦΚΑ και στο ΕΤΕΑΕΠ (κύρια και επικουρική σύνταξη).

Τέλος πιστεύουμε πως δεν χρειάζεται να έχεις βγάλει πανεπιστήμια, να έχεις σπουδάσει ειδικός ασφαλισειολόγος, να έχεις μεγάλη εμπειρία σε σχετικές με την ασφάλιση υπηρεσίες, να είσαι δηλαδή «σοφός», για να αποφανθείς το πολύ απλό «αφαιρούμε την συνταξιοδοτική υποχρέωση από το κράτος και μεταβιβάζουμε στους ιδιώτες, όχι βέβαια την υποχρέωση, αλλά την πιθανότητα να δίνουν κάποιο επίδομα στα 70 χρόνια». Κι ένας βλαξ θα μπορούσε να το προτείνει. Όχι πως τα σαΐνια της ασφαλιστικής και επιχειρηματικής αγοράς είναι βλάκες. Κάθε άλλο, ξέρουν πολύ καλά τι κάνουν.

Κλείνουμε την αναφορά στο ζήτημα με το ότι οι εργαζόμενοι και τα λαϊκά στρώματα απορρίπτουμε ξεκάθαρα τις προτάσεις αυτές. Αγωνιζόμαστε και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε για την αποτροπή αυτών των σχεδίων.

Γιατί έχουμε κι εμείς τη δική μας σοφία, χωρίς εισαγωγικά. Τη σοφία των αγώνων. Και το πλαίσιο των αιτημάτων μας που είναι πράγματι σοφό. Δημόσια, κοινωνική, καθολική ασφάλιση και σύνταξη, με την εγγύηση του κράτους.

Αναδημοσίευση άρθρου:

Εφημ.Πανσυνταξιουχικός Αγώνας, τ.446, Νοε.2019

Στο τεύχος του μήνα Οκτώβρη παραθέσαμε μια πρώτη εκτίμηση των αποφάσεων αυτών. Στο φύλλο αυτό παρουσιάζουμε μια δεύτερη πιο αναλυτική ματιά με πιο επικεντρωμένες εκτιμήσεις στα επιμέρους ζητήματα.

Εκτίμηση (Ι). Οι τρεις αποφάσεις του ΣτΕ (1889, 1890 και 1891/2019) κρίνουν συνταγματικό το κύριο κορμό των ρυθμίσεων του νόμου 4387/16 (Κατρούγκαλου).

Έτσι επισημοποιούν την δόμηση του νομοθετικού πλέγματος για την επιβολή του συστήματος των τριών πυλώνων, στους οποίους το κύριο ρόλο θα παίζει η ατομική ευθύνη του εργαζόμενου- ασφαλισμένου. Η ανταποδοτικότητα σαν αξονική λογική περνάει πλέον καθαρά και στις κύριες συντάξεις (πρώτος πυλώνας), αφού αυτές διαχωρίζονται οριστικά σε δύο μέρη, σε εκείνο της «εθνικής» και σε εκείνο της ανταποδοτικής. Ο διαχωρισμός αυτός εγκρίνεται με τις αποφάσεις.

Οριστικά γίνεται αποδεκτή επίσης η ενιαιοποίηση όλων των ταμείων κύριας ασφάλισης στον ΕΦΚΑ.

Επικυρώνεται η δημιουργία της προσωπικής διαφοράς, που αποτελεί μία ακόμα περικοπή της κύριας σύνταξης για τη συντριπτική πλειοψηφία των συνταξιούχων.

Οριστικοποιούνται επίσης ειδικές περικοπές, όπως των 13ης και 14ης σύνταξης, του ΕΚΑΣ, ενώ μονιμοποιούνται οι αυξημένες και νέες εισφορές υπέρ του ΑΚΑΓΕ και του ΕΟΠΥΥ (και από τους μισθούς εργαζομένων). Και βέβαια επικυρώνονται οριστικά οι σφαγιαστικές περικοπές στις κύριες συντάξεις των ασφαλισμένων μετά την έναρξη ισχύος του ν. 4387/16.

Συνολικά μπορούμε να θεωρήσουμε πως οι αποφάσεις του ΣτΕ κινούνται στην κατεύθυνση της υπεράσπισης της γενικότερης πολιτικής νια ασφαλιστικό σύστημα στα πλαίσια των κατευθύνσεων της ΕΕ, της συνολικότερης ελάφρυνσης του κρατικού προϋπολογισμού από το βάρος των ασφαλιστικών υποχρεώσεων (εθνικό συμφέρον, δημοσιονομικό όφελος), της τήρησης των δεσμεύσεων του κράτους με τους δανειστές (μνημόνια).

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, μόλις λίγες μέρες μετά την δημοσίευση των αποφάσεων, βγήκε η διορισμένη από την κυβέρνηση «ομάδα εργασίας» εξειδικευμένων (την οποία μνημονεύει το ΣτΕ στις αποφάσεις του) να προτείνει τη μετατροπή του ΕΤΕΑΕΠ σε επαγγελματικό ταμείο «επικουρικής σύνταξης». (ανάλυση των προτάσεων γίνεται σε άλλο άρθρο). Αυτές οι παρεμβάσεις διευκολύνουν την κυβέρνηση να προωθήσει την εξαγγελθείσα δημιουργία του δεύτερου πυλώνα με τον μετασχηματισμό του ΕΤΕΑΕΠ σε ιδιωτικού χαρακτήρα επαγγελματικό ταμείο και την μετατροπή της επικουρικής σύνταξης σε μέρισμα ή απόδοση επενδυτικών προϊόντων των ασφαλιστικών εταιριών ή του ίδιου του ΕΤΕΑΕΠ. Η δημιουργία επαγγελματικών ταμείων προβλέπεται στο ν. Ρέππα. Και ήδη ο Υπουργός Εργασίας Γ. Βρούτσης δήλωσε πως «προετοιμαζόμαστε μεθοδικά, ώστε να οικοδομήσουμε πάνω στις αποφάσεις της Δικαιοσύνης ένα δίκαιο, βιώσιμο και ανταποδοτικό ασφαλιστικό σύστημα».

Εκτίμηση ΙΙ). Όσον αφορά τις κυβερνητικές πολιτικές που μέχρι σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί και ολοκληρώθηκαν με το ν. 4387/16 στις αποφάσεις:

1. Ιδιαίτερα τονίζεται, πως η κατάθεση αναλογιστικών μελετών από την Εθνική Αναλογιστική Αρχή (απόφαση 1889/2019 εδάφιο Α παρ. α σελ. 1), που θα πιστοποιούν τη βιωσιμότητα του όποιου νέου ασφαλιστικού συστήματος για κύριες και επικουρικές συντάξεις και των αντίστοιχων φορέων απόδοσής τους (ΕΦΚΑ και ΕΤΕΑΕΠ), είναι απαραίτητος όρος για την συνταγματικότητα των νομοθετημάτων.

Μάλιστα επισημαίνεται πως η εφαρμογή των νέων συστημάτων πρέπει να εξασφαλίζει
(α) την ασφαλιστική κάλυψη όλου του πληθυσμού βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα (απόφαση 1889/2019 εδάφιο Α παρ. α σελίδα 1 και 1891/2019 εδάφιο Δ παρ α σελ. 2) και
(β) δύο φορές επαναλαμβάνεται στην απόφαση 1891/2019 στο εδάφιο Ε σελ. 5 και Ε παρ. α σελ. 6, πως η ψήφιση νέου νόμου πρέπει να συνοδεύεται από ειδική μελέτη «σοφών», που να τεκμηριώνει κατά τρόπο σαφή και ορισμένο, πως «οι νέες παροχές θα εξασφαλίζουν στο συνταξιούχο αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης όσο το δυνατό εγγύτερο προς εκείνο που είχε κατά τον εργασιακό του βίο».

2. Η απόφαση 1890/2019 εδάφιο Α σελ 1 και 2 επικυρώνει και μονιμοποιεί όλες τις αντιασφαλιστικές ρυθμίσεις και μέτρα που προβλέπονται σε όλους τους προηγούμενους νόμους για τις συντάξεις (κύριες και επικουρικές), ξεκινώντας από το νόμο Ρέππα επί κυβέρνησης Σημίτη μέχρι και τον 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου). Για να δικαιολογήσει τις αποφάσεις αυτές, το ΣτΕ αποδέχεται τα δικαιολογητικά επιχειρήματα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ (και των προηγούμενων) περί:
(α) της ανάγκη τήρησης της «δέσμευσης που η ελληνική κυβέρνηση ανέλαβε στα πλαίσια του Μνημονίου του ΕΜΣ…» (απόφαση 1890/2019 εδάφιο Α σελ.1),
(β) την ανάγκη «διατήρησης της βιωσιμότητας του συστήματος» (σελ. 2),
(γ) του μοιράσματος των βαρών για το σκοπό της βιωσιμότητας του συστήματος αυτού και στους νυν συνταξιούχους, για λόγους «κοινωνικής δικαιοσύνης και διαγενεακής» ισότητας και αλληλεγγύης» (σελ. 2)
(δ) «τη συγκράτηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης για την επίτευξη της βιωσιμότητας.» (επίσης σελ. 2). Στη βάση αυτή το ΣτΕ αποδέχτηκε την κατάργηση των δικών του αποφάσεων 2287- 2288/2015 από το ν. 4387/16, που έκριναν αντισυνταγματικές τις περικοπές των νόμων 4051 και 4093/2012.
Έτσι αποφαίνεται πως ήταν σωστή η θεώρηση σαν βάση επανυπολογισμού των κύριων και επικουρικών συντάξεων, το ποσό που είχε διαμορφωθεί με τις περικοπές των νόμων αυτών στις 31.12.2014 (απόφαση 1890/2019 εδάφιο Α σελίδα 1 και 2). Το συγκεκριμένο σκέλος αυτής της απόφασης είναι το καθοριστικότερο, όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του ν. 4387/16, που ενσωματώνει όλες τις περικοπές που έγιναν από τις προηγούμενες κυβερνήσεις.

3. Για τις κύριες.

(α) Η απόφαση 1891/2019 εδάφιο Α σελ. 1 επίσης κρίνει πως «αιτιολογείται επαρκώς η επιλογή σαν βάση επανυπολογισμού τους το ύψος που είχε διαμορφωθεί στις 31.12.2014»,

(β) επιδέχεται πως η αναλογιστική μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής (για τις κύριες συντάξεις) τεκμηρίωνε την βιωσιμότητα του ΕΦΚΑ με τον. 4387/16 (εδάφιο Δ- σημείο β σελ.3 και 4),

(γ) αποδέχεται όλα τα δικαιολογητικά επιχειρήματα της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ (πλήθος παθογενειών, δημογραφική γήρανση, ανεργία και κρίση, σχέση ασφαλισμένων-συνταξιούχων κλπ (σελ 4)).
Αντίθετα η απόφαση 1891/2019 στο εδάφιο ΣΤ σελ. 8 απορρίπτει τα νέα ποσοστά αναπλήρωσης του ανταποδοτικού μέρους των κύριων συντάξεων σαν «ιδιαιτέρως χαμηλά» και αναντίστοιχα με τους μισθούς μελλοντικών και ήδη συνταξιούχων (κατώτερα του 48,6% των συντάξιμων μισθών), αλλά και σε σχέση με τις καταβληθείσες εισφορές, εφ’ όσον «παραβιάζουν την αρχή της ανταποδοτικότητας» και επίσης «παραβιάζουν την αρχή της ισότητας», αφού μεταχειρίζονται ισότιμα ή ανισότιμα ανάλογα ασφαλισμένους που έχουν τις ίδιες ή διαφορετικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης.

Σημείωση 1. Στην περίπτωση αυτή θα περιμένουμε τις διορθωτικές κινήσεις της κυβέρνησης (ποιο ποσοστό αναπλήρωσης θα ορίσει πάνω από το 48,6%), για να μετρήσουμε τι αποτελέσματα προς όφελος χιλιάδων συναδέλφων θα αποφέρουν οι συγκεκριμένες διορθώσεις στον επανυπολογισμό των κύριων συντάξεών τους.

4.    Για τις επικουρικές. Οι αποφάσεις βάζουν δύο σκεφτικά.
(α) η 1889/2019 στο εδάφιο Α σελ. 1 θεωρεί την διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 96 του 4387/16 για τις παροχές του ΕΤΕΑ (μετέπειτα ΕΤΕΑΕΠ) αντισυνταγματική, γιατί δεν υπήρξε αναλογιστική μελέτη, που να πιστοποιεί την βιωσιμότητα του ΕΤΕΑΕΠ. Κατά συνέπεια θεωρείται άκυρος ο τρόπος υπολογισμού των νέων επικουρικών και επανυπολογισμού των παλιών (στο ίδιο παρ. β σελ. 3), που εφαρμόστηκε με την έκδοση της 23123/785/7.6.2016 απόφασης του υφυπουργού Εργασίας.

Σημείωση 2. Στο σημείο αυτό να πάρουμε υπ’ όψη μας πως αυτό το σκέλος

(α) μπορεί να είναι και επικίνδυνο, να οδηγήσει στην απόδοση μικρότερων επικουρικών, εφ’ όσον επικαλείται το ότι «δεν υπήρξε αναλογιστική μελέτη, που να τεκμηριώνει τη βιωσιμότητα του ΕΤΕΑΕΠ, εν όψει του νέου τρόπου υπολογισμού των νέων επικουρικών συντάξεων και του επανυπολογισμού των χορηγούμενων, συνυπολογίζοντας και τον αυτόματο μηχανισμό εξισορρόπησης (κόφτη)…».

Δηλαδή ίσως να εννοεί πως, αν οι αναλογιστικές μελέτες που θα πρέπει να φτιαχτούν, αποδείχνουν πως το ΕΤΕΑΕΠ δεν είναι βιώσιμο και με τις νέες πετσοκομμένες συντάξεις και με την ενεργοποίηση του κόφτη, τότε θα χρειαστεί να ληφθούν νέα μέτρα για τις επικουρικές. Αυτό, αν σωστά το εκτιμάμε έτσι, διευκολύνει περισσότερο την κυβέρνηση για τις νέες ανατροπές που ετοιμάζει, όπως αναφέρεται και στην εκτίμηση (Ι).

(β) ακυρώνει σαν αντισυνταγματική την διάταξη του 4387/16 (και τη σχετική 25909/470/7.6.2016 υπουργική απόφαση) με την οποία, σαν βάση αναπροσαρμογής των επικουρικών, πάρθηκε υπ’ όψη το ύψος των κύριων συντάξεων, με το αιτιολογικό πως οι δυο συντάξεις είναι αυτοτελείς, για τις οποίες ο ασφαλισμένος κατέβαλε ξεχωριστές εισφορές (απόφαση 1890/2019 εδάφιο Ε σελ. 4) και κατά συνέπεια δεν μπορεί το ύψος της επικουρικής να εξαρτιέται από εκείνο της κύριας. Στην ίδια βάση απορρίπτει το πλαφόν του αθροίσματος κύριας και επικουρικής των 1300 ευρώ μετά την αναπροσαρμογή της δεύτερης.

Σημείωση 3. Για τις δύο αυτές περιπτώσεις επίσης χρειάζεται να περιμένουμε τις διορθωτικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης και όσον αφορά στη βάση αναπροσαρμογής και όσον αφορά στο όριο των 1300 ευρώ, για να εξειδικεύσουμε ποια οφέλη υπέρ των χιλιάδων συναδέλφων θα αποδώσουν οι διορθώσεις αυτές. Ακόμα να συμπεριλάβουμε και την περίπτωση των επικουρικών του ΙΚΑ, που σφαγιάστηκαν με την εφαρμογή του τελείως αυθαίρετου τρόπου επανυπολογισμού τους και κατά παράβαση του ν. 4387/16.

Τέλος όσον αφορά τις περιπτώσεις των σημειώσεων 1 και 3 οι αποφάσεις του ΣτΕ προνοούν στις τελευταίες παραγράφους τους , πως «για λόγους δημοσίου συμφέροντος», η τακτοποίηση των όποιων αποτελεσμάτων προς όφελος ομάδων συνταξιούχων προκύψουν με τη διόρθωση των αντισυνταγματικών μέτρων, θα επέλθει από (μετά) τη δημοσίευση των αποφάσεων (4 Οκτώβρη 2019). Αυτή η πρόνοια αποκλείει την απόδοση αναδρομικών, δίνοντας το δικαίωμα στην κυβέρνηση να την αρνηθεί. Έτσι μπαίνει οριστικό τέλος στην υπόθεση «διεκδίκηση αναδρομικών με δικαστικές διαδικασίες».
Επισημαίνουμε όμως πως για την διόρθωση των ρυθμίσεων του 4387/16 για τις επικουρικές, που θεωρούνται αντισυνταγματικές, η κυβέρνηση μπορεί να καταθέσει νομοσχέδιο με τις ίδιες ακριβώς ρυθμίσεις, που όμως θα συνοδεύεται από αναλογιστική μελέτη, η οποία θα επιβεβαιώνει πως αυτές οι ρυθμίσεις του 4387/16 είναι πλέον συνταγματικές, αφού με αυτές εξασφαλίστηκε η βιωσιμότητα του συστήματος, βάζοντας έτσι στον πάγο τις όποιες ελπίδες για διόρθωσή τους προς όφελος των συνταξιούχων. Στη βάση αυτών ο υφυπουργός Μηταράκης δήλωσε πως «αν μετά το νόμο (που θα ψηφίσει η κυβέρνηση) προκύψουν οφειλόμενα προς τους δικαιούχους, αυτά θα αποδοθούν σε όλους χωρίς αιτήσεις και αγωγές».

5. Όσον αφορά στην κάλυψη των πιθανών ελλειμμάτων του ΕΦΚΑ και του ΕΤΕΑΕΠ από τον κρατικό προϋπολογισμό το ΣτΕ διατυπώνει δυο διαφορετικά σκεφτικά.

Για μεν τις κύριες συντάξεις θεωρεί πως διατηρείται (και με τον νόμο 4387/16) η υποχρέωση του κράτους να καλύπτει όχι μόνο την «εθνική σύνταξη», αλλά και τα ελλείμματα λόγω του ανταποδοτικού σκέλους τους (απόφαση 1891/2019 σελ. 1 εδάφιο Γ).

Για τις επικουρικές η απόφαση 1889/2019, ενώ επαναλαμβάνει πως το κράτος πρέπει να καλύψει τυχόν ελλείμματα, εφ’ όσον η επικουρική ασφάλιση καθιερώνεται με το νόμο 4387/16 σαν υποχρεωτική και όχι προαιρετική, δηλώνει πως η κάλυψη αυτή θα πρέπει να δοθεί, μόνο εφ’ όσον η ενεργοποίηση του κόφτη (αυτόματος μηχανισμός εξισορροπήσεως) δεν αποδώσει τα απαιτούμενα αποτελέσματα (εδάφιο Β σελίδα 6).

Όμως έτσι κι αλλιώς για κάθε περίπτωση ισχύει η προϋπόθεση, που το ΣτΕ αναφέρει για τήρηση των δεσμεύσεων της χώρας για τα δημοσιονομικά. Δηλαδή η κάλυψη των όποιων ελλειμμάτων δεν μπορεί να παραβιάζει τις δεσμεύσεις αυτές. Το κράτος θα καλύπτει το ύψος των ελλειμμάτων, για το οποίο θα υπάρχει δημοσιονομικό περιθώριο και μόνο.

Σημείωση 4. Σε σχέση με το παραπάνω στο νόμο 4387/16 άρθρο 14 παρ. 4 υπάρχει η εξής πρόβλεψη: Από την 1.1.2017 και ανά τριετία, η Εθνική Αναλογιστική Αρχή εκπονεί υποχρεωτικά αναλογιστικές μελέτες, οι οποίες επικυρώνονται από την Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αντικείμενο τη συνεχή παρακολούθηση της εξέλιξης της εθνικής συνταξιοδοτικής δαπάνης. Με ειδικό νόμο ανακαθορίζονται οι συντάξεις με στόχο τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος.
Το ύψος των ανωτέρω δαπανών για την εθνική, την ανταποδοτική και την επικουρική σύνταξη, προβαλλόμενο έως το έτος 2060, δεν πρέπει να υπερβαίνει το περιθώριο αύξησης των 2,5 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ (κατ’ έτος), με έτος αναφοράς το 2009. Το ΑΕΠ το 2009 ήταν 237,5 δισεκατομμύρια ευρώ, το όριο 2,5% είναι περίπου 6 δισεκατομμύρια. Άρα η δαπάνη δεν πρέπει να ξεπερνά αυτό το ποσό.

Σημείωση 5. Στην ίδια λογική ίσως μπορεί να λειτουργήσει η πρόταση της ΝΔ να κατοχυρωθεί και συνταγματικά το «κατώτερο ελάχιστο εισόδημα», να σχετίζεται με τη πρόνοια να καλύπτεται μόνο η «εθνική σύνταξη», που βέβαια θα την ορίσει στο ύψος αυτού του ελάχιστου εισοδήματος, ενώ θα απαγορεύει και την αύξησή του. Κάπως όπως με την συνταγματική ρύθμιση που πέρασαν ΝΔ- ΠΑΣΟΚ και διατήρησε ο ΣΥΡΙΖΑ, που απαγορεύει την μονιμοποίηση υπαλλήλων του δημοσίου, οι οποίοι δουλεύουν για χρόνια με συμβάσεις μερικής απασχόλησης, μπλοκάκια, εργολαβικά κ.α.

Αναδημοσίευση άρθρου:

Εφημ. Πανσυνταξιουχικός Αγώνας, τ.446, Νοε.2019

Ορισμένα ζητήματα που προκύπτουν από τις πρόσφατες αποφάσεις του ΣτΕ για το ασφαλιστικό και τη συνταγματικότητα του νόμου 4387/2016.

Δίνουμε ορισμένα βασικά στοιχεία για τα ζητήματα τις διαμόρφωσης των συντάξεων, την αναδρομικότητα λόγω διορθώσεων παρανομιών που έγιναν μετά την ψήφιση και εφαρμογή των αντισυνταξιουχικών νόμων, καθώς και τις πρόσφατες αποφάσεις του ΣτΕ.

Μετά τη δημοσίευση των τριών αποφάσεων του ΣτΕ, από την κυβέρνηση, ΜΜΕ σε συνδυασμό με μεγολοδικηγορικά γραφεία, έχει στηθεί μια τεράστια καμπάνια αποπροσανατολισμού με μισές αλήθειες και ψέματα, που κυρίως εστιάζονται στην απόδοση αναδρομικών από διάφορες παράνομες παρακρατήσεις, που έχουν γίνει στις κύριες και επικουρικές συντάξεις. Όλη η εκστρατεία στοχεύει στον αποπροσανατολισμό από τα νέα αντεργατικά μέτρα, που φέρνει για ψήφιση η κυβέρνηση και στην καλλιέργεια ψεύτικων προσδοκιών και αυταπατών στους συνταξιούχους. Κρύβουν την ουσία των πολιτικών των κυβερνήσεων -και της σημερινής- που είναι ο σφαγιασμός του κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος, επιμελώς αποσιωπάται ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε νέο ασφαλιστικό νόμο με βάση τους τρεις πυλώνες και την ιδιωτικοποίηση κυρίως της επικουρικής σύνταξης και έπονται και οι κύριες συντάξεις.

Πώς έχουν τα πράγματα μετά από τις τελευταίες αποφάσεις (δημοσιεύτηκαν οι συμπεριλήψεις) του ΣτΕ για μια σειρά ζητήματα που αφορούν τον νόμο Κατρούγκαλου 4687/16 (θα δούμε πιο αναλυτικά την ολοκληρωμένη απόφαση του ΣτΕ). Ωστόσο η περίληψη αυτών των αποφάσεων, που έχουν εφαρμογή από 4/10/2019, δίνει την ουσία των θεμάτων για τα οποία το ΣτΕ αποφάσισε και κρίνει τα παρακάτω ζητήματα ως εξής:

1. Θεωρεί συνταγματική την ίδρυση του ΕΦΚΑ (δεν εξαιρείται το δημόσιο), όπως διεκδικούσε η Ομοσπονδία Συντ/χων του Δημοσίου κ.α. Άρα η βασική δομή του νόμου για την ενοποίηση όλων των ασφαλιστικών ταμείων ως βασικό εργαλείο του συστήματος για την «αναμόρφωση» του ασφαλιστικού, στην βάση των απαιτήσεων ΕΕ και κεφαλαίου γίνεται δεκτή.

2. Δέχεται ότι όλοι οι συνταξιούχοι παλιοί – νέοι – μελλοντικοί υπάγονται στο ν.4387/2016, δεν υπάρχει για τους πριν ή μετά το 1993 καμιά διάκριση ή διαφορά.

3. Συνταγματική κρίθηκε με ψήφους 13 υπέρ και 12 κατά η διάταξη, που ορίζει ως βάση επανυπολογισμού των κύριων συντάξεων το ύψος, στο οποίο αυτές είχαν διαμορφωθεί μετά τις περικοπές των προηγούμενων νόμων, την 31/12/2014, διότι υπήρξε κατά την επεξεργασία του ν. 4387/16 επαρκής αναλογιστική μελέτη. Πρόκειται για σημαντικότατες αποφάσεις, γιατί ουσιαστικά το δικαστήριο θεωρεί συνταγματικές όλες τις περικοπές, που έχουν γίνει στις κύριες συντάξεις αλλά και τον επανυπολογισμό τους, που όρισε ό νόμος Κατρούγκαλου.

Ένα παράδειγμα για το πώς έχει διαμορφωθεί σήμερα η κατάσταση στις κύριες και επικουρικές συντάξεις μετά τις περικοπές και τον επανυπολογισμό τους, που προκύπτει πριν αλλά και μετά από τον νόμο Κατρούγκαλου:  ένας συνταξιούχος που βγήκε στην σύνταξη πριν από την κρίση, και συμπλήρωνε όλες τις προϋποθέσεις με βαριά-ανθυγιεινά, έπαιρνε συνολικά κύρια και επικουρική σύνταξη με 14 μισθούς τον χρόνο περίπου 35.000 ευρώ μικτά. Σήμερα με τις περικοπές που του έγιναν πριν τον νόμο Κατρούγκαλου με 12 μισθούς τον χρόνο παίρνει σύνολο κύριας και επικουρικής περί- που 17.000 ευρώ τον χρόνο. 

Ακόμη η κύρια σύνταξή του περικόπτεται κατά το ποσό της προσωπικής διαφοράς, που όμως, με βάση την απόφαση της προηγούμενης κυβέρνησης δεν καταργείται, με αποτέλεσμα το σύνολο του ποσού που παίρνει σαν μηνιάτικες αποδοχές να παραμένει το ίδιο. Όμως στην προσωπική διαφορά (που αναγράφεται και διευκρινίζεται σε ξεχωριστή θέση στο εκκαθαριστικό του σημείωμα) θα ενσωματώνεται κάθε αύξηση της σύνταξης, που πιθανόν δοθεί στο μέλλον (δηλαδή στην πράξη δεν θα δίνεται η αύξηση), μέχρις ότου εξισωθεί το άθροισμα προσωπικής διαφοράς και σύνταξης του παλιού συνταξιούχου με τις συντάξεις όσων βγουν στη σύνταξη από 1.1.19.

Αυτό σημαίνει ότι για όλους τους νέους συνταξιούχους, που θα βγαίνουν στην σύνταξη από την 1.1.19, οι συντάξιμες αποδοχές τους θα έχουν νέα μείωση, που στις μεγαλύτερες συντάξεις θα φθάνει και τα 250 ευρώ το μήνα και από εκεί και κάτω θα διαβαθμίζεται. Ειδικά για τους συνταξιούχους του ΟΑΕΕ το ποσό αυτό θα είναι κατά 220 ευρώ μεγαλύτερο, γιατί αυτή η κατηγορία συνταξιούχων είχαν από παλιότερα ένα μπόνους από 220 ευρώ πάνω από τους άλλους συνταξιούχους, που τους αποδίδονταν με προεδρικό διάταγμα. Ήδη στα εκκαθαριστικά τους η προσωπική διαφορά είναι μέχρι 420 ευρώ.

4. Αντισυνταγματική κρίθηκε η περικοπή που έγινε σε όσους συνταξιούχους είχαν άθροισμα 1300 ευρώ μικτά κύριας και επικουρικής. Αυτό αφορά 260.000 επικουρικές διότι δεν προηγήθηκε αναλογιστική μελέτη. Κατά συνέπεια θεωρείται άκυρος ο τρόπος υπολογισμού των επικουρικών για τους νυν και τους μελλοντικούς συνταξιούχους. Έτσι πρέπει να υπάρξει αναλογιστική μελέτη και με βάση αυτή η  κυβέρνηση να εκδώσει νέο νόμο.

Πιο αναλυτικά για το τι έχει γίνει εδώ: Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ μετά την ψήφιση του νόμου Κατρούγκαλου έκανε επανυπολογισμό στις επικουρικές. Τι έκανε συγκεκριμένα; Πήρε από τις μεγαλύτερες επικουρικές συντάξεις χρήματα και με αυτή την εσωτερική ανακατανομή, (από αυτούς που είχαν άθροισμα κύριας και επικουρικής πάνω από 1300 ευρώ) κάλυψε τα ελλείμματα του επικουρικού (ΕΤΕΑΕΠ), που το 2019 θα έχει πλεόνασμα 100 εκατομμύρια ευρώ. Άφησε τις μικρότερες επικουρικές στο ύψος που είχαν διαμορφωθεί από τις προηγούμενες περικοπές ή τις μείωσε ελάχιστα, (σωστά βέβαια έγινε αυτό), με αποτέλεσμα όμως κάποιος που εργάσθηκε 35 και 40 χρόνια να παίρνει μικρότερη επικουρική σύνταξη, από κάποιον που εργάσθηκε 15 και 20 χρόνια.

5. Αντισυνταγματικός κρίθηκε ο τρόπος υπολογισμού των κύριων συντάξεων με συντελεστή αναπλήρωσης μέχρι 46,8% για 42 έτη ασφάλισης. Άρα και για την περίπτωση αυτή, με βάση την απόφαση του ΣτΕ, πρέπει να υπάρξει νέος νόμος. Εδώ μπορεί να υπάρξει ελάχιστη αύξηση στις σημερινές καταβαλλόμενες συντάξεις, σε ελάχιστους συνταξιούχους, και όχι στις αρχικές συντάξεις που έπρεπε να λαμβάνουν πριν από τις πρώτες περικοπές.

6. Το ΣτΕ δέχεται πως το κράτος έχει την υποχρέωση να εγγυάται την χρηματοδότηση των ελλειμμάτων των ταμείων για τις κύριες και επικουρικές, εφ’ όσον δημιουργηθούν τέτοια. Δηλαδή εάν με την ενεργοποίηση των «μηχανισμών εξισορρόπησης» (κόφτες) οι περικοπές υπερβαίνουν το νομοθετημένο ύψος των αποθεματικών των ταμείων.

7. Για τα αναδρομικά ισχύει μόνο η προηγούμενη απόφαση του ΣτΕ του 2015, που έβγαλε αντισυνταγματικούς τους ν. 4051 και 4093/2012 και αφήνει εκκρεμότητα για απόδοση αναδρομικών από το 2015-2016 σε όλους τους συνταξιούχους, ανεξάρτητα εάν έκαναν προσφυγή σε δικαστήρια ή αίτηση (θα δούμε και την ολοκλήρωση της απόφασης).

Για τα αναδρομικά αυτά, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ εκείνο το οποίο δια στόματος υπουργών της έλεγε, ήταν ότι θα τα αποδώσει, όποτε της επέτρεπαν τα δημοσιονομικά περιθώρια σε όλους τους συνταξιούχους ανεξάρτητα από προσφυγές, πράγμα που δεν έκανε. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. λέει σχεδόν τα ίδια, αφού βέβαια δει και αξιολογήσει το κόστος όλων των δικαστικών αποφάσεων και επίσης αν της επιτρέπουν τα δημοσιονομικά μεγέθη της οικονομίας.

Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο το οποίο σε όλη αυτή την υπόθεση έχει την δική του σημασία. Το ΣτΕ όπως είναι γνωστό κρίνει μόνο τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας. Ο ΕΦΚΑ για όλα αυτά τα ζητήματα έχει προσφύγει στον Άρειο Πάγο και ζητάει από το ανώτατο δικαστήριο, να δικάσει αυτές τις υποθέσεις επί της ουσίας, δηλαδή εάν τα χρήματα αυτά πρέπει να αποδοθούν, την στιγμή που υπάρχουν δυσκολίες στην οικονομία και αυτές οι καταβολές θα βλάψουν το κοινωνικό σύνολο.

Ακόμη η κυβέρνηση της Ν.Δ. ισχυρίζεται ότι εάν μετά την ψήφιση του νέου ασφαλιστικού, προκύψουν διαφορές στις κύριες και επικουρικές συντάξεις σε όφελος των συνταξιούχων, αυτές θα αποδοθούν σε όλους αλλά με αναδρομική ισχύ από την έκδοση της απόφασης του ΣτΕ.

Άλλωστε οι ίδιες οι αποφάσεις του ΣτΕ προνοούν πως, για λόγους δημοσιονομικού συμφέροντος, τα αποτελέσματα των αποφάσεών του σαν κυβερνητικές διορθώσεις υπέρ των συνταξιούχων θα έχουν ισχύ από την ημερομηνία ανακοίνωσης των αποφάσεών του και όχι από την ημερομηνία ψήφισης του νόμου Κατρούγκαλου στις 12.5.16, διευκολύνοντας έτσι την κυβέρνηση.

Αναδημοσίευση άρθρου:

Εφημ. Πανσυνταξιουχικός Αγώνας, τ.445, Οκτ.2019